تعزیه، هنر پیشرو ایران

یکی از این عناصر ارزشمند فرهنگی، تعزیه و شبیه خوانی است که طی سالیان جایگاه خود را در فرهنگ ایرانیان حفظ کرده است.

تعزیه یا شبیه خوانی، نوعی نمایش مذهبی و سنّتی ایرانی شیعی و عمدتاً درباره امام حسین(ع) و مصائب اهل بیت است و بنا به اظهار برخی پژوهشگران، تعزیه تقابل خیر و شر را به اجرا در می آورد.

درباره این میراث کهن که دو ویژگی«پارسی بودن» و «شیعی بودن» را در رأس خود دارد و هرچیزی که از گذشته باقی مانده، الزاما میراث فرهنگی نیست.

اما در مورد تعزیه نباید فراموش کرد که تعزیه « آیین» است ضمن آنکه تعزیه در ایران و به ویژه در منطقه آسیا جزو آیین هایی است که مشابهی ندارد و چون مشابه ندارد، ارزشمند است و باید آن را به نحوی حفظ کرد.

اما اینکه چرا تعزیه در نوع ارائه اش یکتا و یگانه است، باید گفت که تعزیه تنها آیینی است که «متن نوشته» دارد.

اگر شما از آیین ها و نمایش های به ویژه آسیایی مثل «وایانک های» اندونزی، «کاتاکالی» در هند و امثالهم اطلاع داشته باشید، اینها آیین هایی هستند که بر اساس آثار جاویدان اساطیری رامایانا و مهابهاراتا شکل گرفته اند و انواع نمایش ها از داستانهای این دو کتاب ساخته شده است. اما متن تعزیه به خاطر خود تعزیه نوشته شده است. متن تعزیه به شعر و منظوم است که این شیوه در هیچ کجای دنیا وجود ندارد ، به علاوه در تعزیه، موسیقی و آواز ارکان بسیار مهم و اصلی هستند که ویژگی های فرهنگ اصیل ایرانی را دارند. البته درست است که تعزیه به لحاظ مذهبی تکیه گاه تاریخی دارد ولی با موسیقی ، شعر و آواز ایرانی به اجرا در می آید. یعنی تعزیه یک هنر ایرانی است که شیعیان ایران آن را خلق کرده اند. البته ویژگی های دیگری هم از لحاظ نوع بازی ، نوع اجرا و دکور که همه مفاهیم و معانی خاصی دارد، نیز تعزیه را به صورت نمایش اساطیری درآورده و ساختار آن را اساطیری کرده است.

یکی از دلایلی که سبب شد تعزیه حفظ شود ولی آیین های دیگر کم کم از خاطراتت محو شدند این است که در تعزیه عناصر فرهنگ ایرانی مثل شعر ایرانی ، آواز ایرانی و موسیقی ایرانی بسیار قدرتمند است و اساسا تعزیه را شیعه های ایران خلق کردند.

آنچه که ما بر اساس مستندات تاریخی می دانیم این است که تعزیه از دوره زندیه شکل گرفته است و بر اساس برخی دیدگاه های دیگر چون مذهب شیعه در ایران در دوره صفویه رسمی شد و سینه زنی و زنجیر زنی در ایران به راه افتاد، تصمیم می گیرند قصه ها را بسازند که البته این دیدگاه را به صورت مستند نداریم و در حد فرضیه است. اما به هر حال اوج تعزیه در دوره قاجاریه و به ویژه در زمان ناصرالدین شاه بوده است که وی خیلی به تعزیه علاقه داشت و تکیه دولت در زمان وی ساخته شد.در زمان ناصرالدین شاه ، چون وی شخصا علاقه مند به تعزیه بود، تعزیه مجلل تر و بزرگتر از مواقع دیگر اجرامی شود ولی کارکرد تعزیه همان است که امروزه شاهد آن هستیم.

در دوره پهلوی هم که اصلا علاقه ای به تعزیه نداشتند و به آن به عنوان یک هنر روستایی نگاه می کردند. اما اواخر دوره پهلوی عده ای از کارشناسان متوجه شدند که تعزیه هنر مهمی است و در جشن هنر شیراز که اواخر دوره پهلوی برگزار شد، سمینار بزرگ بین المللی با موضوع تعزیه تشکیل شد که دانسته های اکنون پژوهشگران تعزیه ما، تا حد زیادی از آنجا نشأت می گیرد. زیرا همه آن سخنرانی ها توسط آقای چایکوفسکی تبدیل به کتاب شد و با عنوان «تعزیه، هنر پیشرو ایران» توسط آقای حاتمی ترجمه شد.

 

امروزه نیز  ارتباط مردم با تعزیه خوب است چون تعزیه با ایمان و اعتقاد مردم سر و کار دارد.یعنی تعزیه به عنوان نمایش اجرا نمی شود به عنوان آیین اجرا می شود و یکی از عناصر این آیین تماشاگر است. یعنی تماشاگر می آید که با گروه تعزیه در بزرگداشت امام حسین(ع) یا دیگر کسانی که تعزیه راجع به آنها اجرا می شود، مشارکت کند. کما اینکه الان هم اگر شیپور تعزیه در خیابانی زده شود، به اندازه تکیه دولت آدم بیننده پیدا می کند.

/ 0 نظر / 10 بازدید